श्री हनुमान चालीसा: Hanuman Chalisa Lyrics in Hindi
Software Developer
⏱ 4 min read
Published on February 3, 2026Updated on March 21, 2026

श्री हनुमान चालीसा: Hanuman Chalisa Lyrics, Meaning, and Spiritual Power
हनुमान चालीसा का पाठ (Lyrics in Hindi)
दोहा
श्रीगुरु चरन सरोज रज, निज मनु मुकुरु सुधारि।
बरनऊं रघुबर बिमल जसु, जो दायकु फल चारि।।
बुद्धिहीन तनु जानिके, सुमिरौं पवन-कुमार।
बल बुद्धि बिद्या देहु मोहिं, हरहु कलेस बिकार।।
चौपाई
जय हनुमान ज्ञान गुन सागर। जय कपीस तिहुं लोक उजागर।।
राम दूत अतुलित बल धामा। अंजनि-पुत्र पवनसुत नामा।।
महाबीर बिक्रम बजरंगी। कुमति निवार सुमति के संगी।।
कंचन बरन बिराज सुबेसा। कानन कुंडल कुंचित केसा।।
हाथ बज्र औ ध्वजा बिराजै। कांधे मूंज जनेऊ साजै।।
संकर सुवन केसरीनंदन। तेज प्रताप महा जग बंदन।।
बिद्यावान गुनी अति चातुर। राम काज करिबे को आतुर।।
प्रभु चरित्र सुनिबे को रसिया। राम लखन सीता मन बसिया।।
सूक्ष्म रूप धरि सियहिं दिखावा। बिकट रूप धरि लंक जरावा।।
भीम रूप धरि असुर संहारे। रामचंद्र के काज संवारे।।
लाय संजीवन लखन जियाये। श्रीरघुबीर हरषि उर लाये।।
रघुपति कीन्ही बहुत बड़ाई। तुम मम प्रिय भरतहि सम भाई।।
सहस बदन तुम्हरो जस गावैं। अस कहि श्रीपति कंठ लगावैं।।
सनकादिक ब्रह्मादि मुनीसा। नारद सारद सहित अहीसा।।
यम कुबेर दिगपाल जहां ते। कबि कोबिद कहि सके कहां ते।।
तुम उपकार सुग्रीवहिं कीन्हा। राम मिलाय राज पद दीन्हा।।
तुम्हरो मंत्र बिभीषन माना। लंकेस्वर भए सब जग जाना।।
जुग सहस्र जोजन पर भानू। लील्यो ताहि मधुर फल जानू।।
प्रभु मुद्रिका मेलि मुख माहीं। जलधि लांघि गये अचरज नाहीं।।
दुर्गम काज जगत के जेते। सुगम अनुग्रह तुम्हरे तेते।।
राम दुआरे तुम रखवारे। होत न आज्ञा बिनु पैसारे।।
सब सुख लहै तुम्हारी सरना। तुम रक्षक काहू को डर ना।।
आपन तेज सम्हारो आपै। तीनों लोक हांक तें कांपै।।
भूत पिसाच निकट नहिं आवै। महाबीर जब नाम सुनावै।।
नासै रोग हरै सब पीरा। जपत निरंतर हनुमत बीरा।।
संकट तें हनुमान छुड़ावै। मन क्रम बचन ध्यान जो लावै।।
सब पर राम तपस्वी राजा। तिन के काज सकल तुम साजा।।
और मनोरथ जो कोई लावै। सोइ अमित जीवन फल पावै।।
चारों जुग परताप तुम्हारा। है परसिद्ध जगत उजियारा।।
साधु संत के तुम रखवारे। असुर निकंदन राम दुलारे।।
अष्ट सिद्धि नौ निधि के दाता। अस बर दीन जानकी माता।।
राम रसायन तुम्हरे पासा। सदा रहो रघुपति के दासा।।
तुम्हरे भजन राम को पावै। जनम जनम के दुख बिसरावै।।
अंतकाल रघुबर पुर जाई। जहां जन्म हरि-भक्त कहाई।।
और देवता चित्त न धरई। हनुमत सेइ सर्ब सुख करई।।
संकट कटै मिटै सब पीरा। जो सुमिरै हनुमत बलबीरा।।
जय जय जय हनुमान गोसाईं। कृपा करहु गुरुदेव की नाईं।।
जो सत बार पाठ कर कोई। छूटहि बंदि महा सुख होई।।
जो यह पढ़ै हनुमान चालीसा। होय सिद्धि साखी गौरीसा।।
तुलसीदास सदा हरि चेरा। कीजै नाथ हृदय मंह डेरा।।
दोहा
पवनतनय संकट हरन, मंगल मूरति रूप।
राम लखन सीता सहित, हृदय बसहु सुर भूप।।
हनुमान चालीसा पाठ के लाभ (Benefits)
हनुमान चालीसा का पाठ केवल एक धार्मिक अनुष्ठान नहीं है, बल्कि यह मानसिक शक्ति प्राप्त करने का एक माध्यम है। मनोवैज्ञानिक रूप से, इसके छंदों का लयबद्ध उच्चारण मस्तिष्क को शांत करता है और आत्मविश्वास जगाता है। जो लोग शनि की साढ़ेसाती या ढैया से परेशान हैं, उन्हें विशेष रूप से शनिवार और मंगलवार को इसका पाठ करने की सलाह दी जाती है ताकि नकारात्मक ऊर्जा का प्रभाव कम हो सके।
आध्यात्मिक और मानसिक शांति
नियमित पाठ करने से मन में चल रही उथल-पुथल शांत होती है। तुलसीदास जी ने लिखा है कि "संकट कटै मिटै सब पीरा", जिसका अर्थ है कि निरंतर स्मरण करने से शारीरिक और मानसिक कष्ट दूर हो जाते हैं। यह प्रार्थना छात्रों के लिए भी बहुत उपयोगी मानी जाती है क्योंकि यह "बुद्धिहीन तनु जानिके" की भावना के साथ बल और विद्या का वरदान मांगती है, जिससे एकाग्रता में वृद्धि होती है।
हनुमान चालीसा हिंदू धर्म में सबसे प्रभावशाली और लोकप्रिय प्रार्थनाओं में से एक है। इसकी रचना 16वीं शताब्दी में महान कवि गोस्वामी तुलसीदास जी ने की थी। 'चालीसा' शब्द का अर्थ है 'चालीस', क्योंकि इस स्तुति में चालीस चौपाइयां हैं। यह श्री राम के परम भक्त हनुमान जी की वीरता, भक्ति और शक्ति का गुणगान करती है। लाखों भक्त प्रतिदिन इसका पाठ करते हैं ताकि वे अपने जीवन के संकटों से मुक्ति पा सकें और मानसिक शांति प्राप्त कर सकें।
हनुमान चालीसा की शुरुआत दो दोहों से होती है, जो गुरु के चरणों की वंदना करते हैं। इसके बाद चालीस चौपाइयां आती हैं जो हनुमान जी के स्वरूप और उनके महान कार्यों का वर्णन करती हैं। अंत में एक दोहा आता है जो भक्त की प्रार्थना को पूर्ण करता है। शास्त्रों के अनुसार, जो व्यक्ति सच्चे मन से इसका पाठ करता है, हनुमान जी उसके सभी कष्टों को हर लेते हैं।
FAQs
हनुमान चालीसा का पाठ कितनी बार करना चाहिए?
नियमित रूप से 1 या 3 बार पाठ करना शुभ है, लेकिन किसी विशेष मनोकामना के लिए 100 बार पाठ करने का विधान है।
क्या रात में हनुमान चालीसा पढ़ सकते हैं?
जी हाँ, सोने से पहले हनुमान चालीसा पढ़ने से बुरे सपने नहीं आते और मन शांत रहता है।
हनुमान चालीसा पढ़ने का सबसे अच्छा समय क्या है?
सुबह स्नान के बाद 'ब्रह्म मुहूर्त' में पाठ करना सबसे अधिक प्रभावशाली माना जाता है।
पाठ के दौरान दिशा का महत्व क्या है?
पाठ करते समय आपका मुख पूर्व (East) या उत्तर (North) दिशा की ओर होना चाहिए।
क्या बिना नहाए हनुमान चालीसा पढ़ सकते हैं?
विशेष परिस्थितियों (जैसे बीमारी) में आप मानसिक पाठ कर सकते हैं, लेकिन सामान्यतः शुद्ध होकर पाठ करना ही उचित है।
हनुमान चालीसा किस भाषा में लिखी गई है?
यह मूल रूप से 'अवधी' भाषा में लिखी गई है, जो हिंदी का ही एक प्राचीन रूप है।
हनुमान चालीसा पढ़ने से पहले क्या करना चाहिए?
सबसे पहले श्री राम और सीता जी का स्मरण करें, क्योंकि हनुमान जी राम नाम से अत्यंत प्रसन्न होते हैं।
Read Next

iPad Pro M5 Review: Insane Power & Performance

Nothing Phone 4a: Features, Price & Full Review

MacBook Neo vs MacBook Air M2:Shocking Differences check now

iPhone 17 Pro vs Pro Max: Full Comparison Guide

NVIDIA DLSS 5: AI Graphics Revolution Explained

AirPods Max 2: Features, Price & Full Review

MacBook Air M5 vs M4: Is the $100 Upgrade Worth It?

iPhone 17 vs iPhone 17e: Which One Should You Buy?

MacBook Air M4 vs MacBook Neo: Full Comparison

MacBook Neo vs MacBook Air M1:Which Budget Mac Wins in 2026?

MacBook Neo vs MacBook Air M1: Full Performance Comparison

IPL 2026 Opening Match: RCB vs SRH Preview

IPL 2026 Match Schedule Out: Teams, Dates & Fixtures

🇮🇳From Doubt to Glory: How India Won T20 World Cup 2026

India Win T20 World Cup Final in Historic Victory

India vs New Zealand: T20 World Cup Final

Who Will Win Australian GP 2026? Predictions

Australian Grand Prix 2026: Full Race Weekend Guide

India vs England Semifinal: Live Preview & Expert Analysis

MacBook Neo vs MacBook Air M1: Which Is Better?

Apple MacBook Neo for Students at $499 Discount

iPad Air M4 2026: Complete Review, Specs & Buying Guide

iPhone 17e Launch 2026: Apple's Most Affordable Flagship

MacBook Neo 2026 Review: Price, Specs & Features

iPhone 17e: Apple's Most Affordable Flagship Phone 2026

MacBook Air M5: Apple's Game-Changing 2026 Launch Review

Can India Qualify for the T20 World Cup Semifinal?

India vs Zimbabwe LIVE: T20 World Cup Updates

Samsung Galaxy S26 Ultra: Launch & New Features

India vs South Africa: Today’s T20 World Cup Clash

Canada vs Finland: Olympic Hockey Showdown

Jessica Pegula Stuns Anisimova in Dramatic Match Victory

Eric Dane Dies at 53: Grey’s Anatomy Star Passes Away

Canada vs Czechia Olympic Hockey: Live Quarterfinal Updates

Canada Hockey at the Olympics: Squad Strength & 2026 Outlook

India Win by 17 Runs Against Netherlands in Dominant Display

Olympic Hockey 2026: Schedule, Teams & Gold Race

India vs Netherlands: Match Preview & Analysis

India vs Netherlands Today: Live Match Analysis & Updates

Pakistan vs Namibia: Match Preview & Analysis

Is YouTube Down Right Now? Live Status, Outage & Updates

Arsenal vs Wigan Athletic: Match Preview & Analysis

2026 Winter Olympics: Alpine Skiing Preview

India Defeat Pakistan by 61 Runs in T20 World Cup

JEE Mains 2026 Results LIVE: Session 1 Scorecard by Feb 16

JEE Main 2026 Result to Be Announced on February 16

India vs Pakistan: High-Voltage Clash Preview

2026 Winter Olympics: Men’s Figure Skating Preview

US Tax Filing Season 2026: Deadlines, Refunds,& What to Know

Nipah Virus Outbreak: Symptoms, Causes & India Alert

Top 10 Best Phones Under 20000 in 2026:Complete Buying Guide

Realme P4 Review 2026: Budget Performance King Analysis

ProDentim Review 2026: Oral Probiotic That Works or Hype?

iQOO 15R: Gaming Performance & Speed Architecture
